Περιοδικό Material

Κείμενο με θέμα τον αρχιτεκτονικό φωτισμό και τις φωτοδιόδους (Led)
Μέρος του αφιερώματος στον Φως και την σκιά.

Κείμενο: Αναγνωστάκης Γιώργος, Αρχιτέκτων Μηχανικός Ε.Μ.Π.
Υλικό και έργα: IFI Group, αρχιτεκτονικός σχεδιασμός φωτισμού.
Φωτογράφος: Γιάννης Κόντος, φωτορεπόρτερ.

Η τεχνολογία των πηγών Led η χρήσεις τους στον αρχιτεκτονικό φωτισμό.

Το σαφές όριο φωτός - σκιάς.

Η μελέτη φωτισμού αντιβαίνοντας το χαρακτηριστικό της τίτλο πρόκειται περισσότερο για μια μελέτη της σκιάς. Η καλύτερα για έναν σαφή προσδιορισμό αλλά και σχεδιασμό του ορίου φωτός και σκιάς. Η αντίθεση είναι βασικό συστατικό της φωτιστικής σύνθεσης και στόχος κάθε προσέγγισης είναι η δημιουργία ενός ενιαίου συνόλου όπου υπάρχει μια ισορροπία ανάμεσα στο φως και τη σκιά.

Το φως αποτελεί κεντρικό στοιχείο της αρχιτεκτονικής σύνθεσης παρότι δεν έχει ύλη. Ως δομικό στοιχείο της λειτουργεί παραπληρωματικά, αναδεικνύει τα βασικά στοιχεία του χώρου και εμπλουτίζει την εμπειρία του επισκέπτη παρέχοντας μια ερμηνεία του.
Ο σχεδιασμός του φωτισμού είναι ακριβώς αυτό, μια ερμηνεία της αρχιτεκτονικής όπως τη συλλαμβάνει ο μελετητής όμοια με αυτή που επιδιώκει με το φως της ημέρας ο αρχιτέκτονας.
Ο Louis Kahn σημειώνει με έμφαση «Όταν αποφασίζεις για μία κατασκευή αποφασίζεις για το φως...».
Τα φωτιστικά σώματα που αξιοποιούν πηγές Led (φωτοδίοδοι) αντικαθιστούν τα συμβατικά φωτιστικά σε όλες τις πτυχές του αρχιτεκτονικού φωτισμού, ενώ σταδιακά συμβαίνει το ίδιο με το διακοσμητικό φωτισμό. Πέρα από το έντονο ενδιαφέρον από πλευράς των καταναλωτών για το φωτισμό με Led με έμφαση στον σαφή οικολογικό προσανατολισμό τους, οι αρχιτέκτονες και οι μελετητές φωτισμού βρίσκουν σε αυτά μια σειρά από αρετές που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται αλλά και υλοποιείται ο φωτισμός.

Η ευελιξία και ο σχεδιαστικός μινιμαλισμός.

Οι πήγες Led πέρα από την οικονομία και την αυξημένη απόδοση ανά watt έχουν εξαιρετικά μικρό όγκο και πολλές εφαρμογές. Αυτή ακριβώς η ευελιξία μας επιτρέπει μια αφαίρεση στο φωτισμό που ξεκινά από το σχεδιασμό και ολοκληρώνεται με την κατασκευαστική απλότητα εφαρμογών που άλλοτε ήταν αδύνατο να πραγματοποιηθούν. Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός ενσωματώνει τον φωτισμό με ευκολία σε κάθε πτυχή του. Πιο συγκεκριμένα τα φωτιστικά σώματα τοποθετούνται χωρίς να είναι εμφανή διαχωρίζοντας επίπεδα, φωτίζοντας λεπτομέρειες δίνοντας έμφαση σε όλα τα μέρη της αρχιτεκτονικής σύνθεσης. Πρόκειται για έναν μινιμαλισμό που απελευθερώνει τον σχεδιαστή και συνδέει άμεσα τον φωτισμό με την κεντρική ιδέα. Οι διαστάσεις μηδενίζονται και πλησιάζουν αυτές του χαρτιού και τον συμβόλων που απεικονίζουν τα φώτα. Ο κρυφός φωτισμός δεν είναι τίποτα παραπάνω από μια γραμμή και τα σημειακά σημεία φωτισμού είναι για πρώτη φορά σημεία. Πέρα από την σχεδιαστική ελευθερία που προσφέρουν οι πηγές Led, εμφανίζουν μια πολυμορφία που δεν έχουν οι συμβατικές αφού η ίδια πηγή καλύπτει πολλαπλές ανάγκες. Αυτό μας δίνει την δυνατότητα να σχεδιάσουμε τον φωτισμού ενός χώρου εξ ολοκλήρου με τη χρήση φωτοδιόδων.
Στο φωτισμό αυτόν δεν υπάρχουν έτοιμες λύσεις. Κάθε εγκατάσταση αποτελεί μια ξεχωριστή εφαρμογή με φωτιστικά σώματα προσαρμοσμένα στις ανάγκες του χώρου, φωτιστικές και κατασκευαστικές.
Πέρα από τις λύσεις που αφορούν τον αρχιτεκτονικό φωτισμό οι πηγές Led έδωσαν αυξημένη ελευθερία στους βιομηχανικούς σχεδιαστές, με συνέπεια να δημιουργηθεί μια ολόκληρη γκάμα φωτιστικών που έχουν ελάχιστες διαστάσεις και είναι απελευθερωμένα από τους περιορισμούς που υπήρχαν μέχρι σήμερα και αφορούσαν θέματα όπως το μέγεθος των λαμπτήρων και η επαγωγή της μεγάλης παραγόμενης θερμότητας.
Ειδικά στα φωτιστικά εξωτερικού χώρου, αυτά που χρησιμοποιούν φωτοδιόδους έχουν μικρότερο όγκο, μεγαλύτερη στεγανότητα και αυξημένη ασφάλεια αφού λειτουργούν με χαμηλή τάση.

Στοχευμένος φωτισμός.

Τα Led αποτελούν πηγές άμεσου φωτισμού με εξαιρετική απόδοση αλλά για να επιτευχθεί το κατάλληλο αποτέλεσμα η πηγή αυτή συμπληρώνεται από μια σειρά εξειδικευμένων οπτικών μέσων, φακών. Με την χρήση διαφορετικών φακών ανά περίπτωση δίνατε να ελεγχθεί με μεγάλη ακρίβεια η κατεύθυνση του φωτός αλλά και η συμπεριφορά της πάνω στις επιφάνειες και τα υλικά. Μπορούμε όχι μόνο να ελέγξουμε την φωτεινή επιφάνεια, την έκταση και τη διασπορά της, αλλά και να χειραγωγήσουμε τον όριο ανάμεσα στο φως και τη σκιά. Δημιουργούμε κατά το δοκούν σκληρά και σαφή όρια ανάμεσα στο φως και την σκιά είτε διαβαθμίσεις αυτών των ακραίων, θα μπορούσαμε να πούμε, καταστάσεων. Αυτός ο έλεγχος της διαδοχής φωτός σκιάς αποτελεί και τον βασικό στόχο κάθε μελέτης φωτισμού.
Ένα ακόμα βασικό στοιχείο είναι η ομοιογένεια αφού οι φωτεινές επιφάνειες ή δέσμες έχουν σε πολλή μεγαλύτερο βαθμό από πριν την ίδια θερμοκρασία χρώματος αλλά και ένταση σε κάθε σημείο τους. Αποφεύγονται έτσι φαινόμενα που ήταν συνήθη με το συμβατικό φωτισμό όπου σημεία όπως η βάση ενός κτηρίου είναι υπερβολικά φωτεινά ενώ σε μεγαλύτερο ύψος συμβαίνει το αντίθετο. Τα Led μας δίνουν την απαιτούμενη ποσότητα φωτός ακριβώς εκεί που τη χρειαζόμαστε, επιτυγχάνοντας έτσι το βέλτιστο φωτιστικό αποτέλεσμα. Αυτή η ευκολία στον έλεγχο τις φωτεινής δέσμης οδηγεί σε έναν φωτισμό που μειώνει αισθητά τις θαμβώσεις και την σπατάλη ενέργειας από την μη αξιοποίηση του φωτισμού. 

Ποιότητα φωτισμού, Θερμοκρασία χρώματος.

Οι πηγές Led κατασκευάζονται σε μια μεγάλη κλίμακα αναφορικά με τη θερμοκρασία χρώματος. Κάθε υλικό και κάθε χρήση χρειάζονται άλλη θερμοκρασία με σκοπό τη σωστή απόδοση τον χρωμάτων και την ικανοποίηση του χρήστη. Επίσης ο φωτισμός με φωτοδιόδους έχει τον υψηλότερο δείκτη CRI ανάμεσα σε άλλες πηγές. Ο δείκτης αυτός μετράει την ικανότητα απόδοσης των χρωμάτων από μια πηγή σε σύγκριση με το ηλιακό φως. Η ποιότητα του φωτός όπως την αντιλαμβάνεται ο χρήστης είναι βελτιωμένη με τη χρήση Led, ενώ βελτιώνεται σημαντικά η εμπορική αξία των προϊόντων που φωτίζονται με αυτά. Ακόμα αρκετές εταιρίες εξετάζουν εξειδικευμένες λύσεις, όπου σε ένα φωτιστικό σώμα τοποθετούνται πέρα από τα λευκά και έγχρωμα Led με σκοπό τον κατάλληλο φωτισμό για συγκεκριμένα αγαθά ή χρήσεις. Παράδειγμα είναι τα φωτιστικά με σκοπό τον φωτισμό αιθουσών σχολίων που στόχο έχουν να αυξήσουν την αποδοτικότητα των μαθητών και να μειώσουν την κούραση από την ανάγνωση.

Χαμηλό οικολογικό αποτύπωμα.

Η τεχνολογία τον Led μειώνει δραστικά την κατανάλωση ενέργειας και συνεπώς την παραγωγή διοξειδίου του άνθρακα. Επίσης σημαντική είναι η μείωση του κόστους από την μειωμένη παραγωγή θερμότητας και της πρακτικά μηδενικής συντήρησης. Η μεγάλη διάρκεια ζωής των πηγών μας δίνει την δυνατότητα να τις τοποθετούμε σε σημεία όπου δεν υπάρχει ή είναι δύσκολή και δαπανηρή η πρόσβαση όπως σε μεγάλο ύψος. Οι φωτοδίοδοι δεν εκπέμπουν υπεριώδη ακτινοβολία και είναι κατάλληλες για χρήση σε ευαίσθητα κτήρια και υλικά. Σε αντίθεση με όλους τους λαμπτήρες υψηλής απόδοσης δεν περιέχουν επικίνδυνα χημικά  και μέταλλα.

Τα Led είναι η πρώτη πραγματική επανάσταση στον τομέα του φωτισμού μετά την ανακάλυψη του λαμπτήρα. Η χρήση τους θέτει σε νέα βάση όλα τα ζητήματα που αφορούν τον αρχιτεκτονικό φωτισμό και αλλάζει τον τρόπο σχεδιασμού του φωτισμού και των φωτιστικών σωμάτων. Η εξέλιξη στον τομέα αυτόν είναι ραγδαία και τα δεδομένα αλλάζουν συνεχώς, σε μερικά έτη οι λαμπτήρες Led θα αντικαταστήσουν πλήρως τους συμβατικούς. Η είσοδος των Led υψηλής απόδοσης που καλύπτουν όλες τις ανάγκες φωτισμού και η ανάπτυξη των Oled υπόσχονται περεταίρω αλλαγές στο σκηνικό του αρχιτεκτονικού φωτισμού.

Η μελέτη φωτισμού είναι ένας συνδυασμός τέχνης και τεχνικής, ο μελετητής σε κάθε έργο πέρα από τις τεχνικές του γνώσεις κάνει επιλογές προσωπικές αντανακλώντας πάντοτε όμως τις επιθυμίες του εργοδότη του. Τα Led είναι ένα αχανές πεδίο έρευνας και εφαρμογής, η συμβολή του lighting designer στα αρχιτεκτονικά έργα είναι καταλυτική όταν πρόκειται για την εφαρμογή Led με σκοπό να μπορέσουν όλα τα πλεονεκτήματα που περιγράφηκαν παραπάνω να κεφαλαιοποιηθούν σε αισθητική αξία  που αντανακλάται στο έργο.